«داریوش بزرگ»

داریوش بزرگ، شهریار ایران‌زمین از خاندان هخامنشی هنگامی که می‌خواست بخش‌های باختری و خاوری فرمانروایی خود را با یک راه آبی به هم بپیوندد، باید به آشکار کردن (کشف) راه‌های آبی ناشناخته دست می‌زد.


از این رو، به «اسکولاکس کاریایی» اهل کاریاندا، فرمان داد با چند کشتی جنگی پارسی سراسر کرانه‌های دریایی فرمانروایی ایران را شناسایی کند و در این‌باره گزارش دهد. اسکولاکس از شهر گنداره –در خاور افغانستان امروزی- سفر خود را آغاز کرد. او رود کابل را در مسیرش به سوی خاور تا پیوستن به سند راند و از آن پس بر روی سند، رو به جنوب، خود را به اقیانوس هند رساند. وی با رسیدن به اقیانوس هند، در حالی که به سوی باختر می‌راند، کرانه‌های خلیج فارس تا «بندر کاریایی» در بنیشو (در نزدیکی خرمشهر کنونی) را بررسی کرد. او پس از این، دلیرانه آغاز به دور زدن دریاییِ شبه جزیره‌ی عربستان کرد، تا پس از سی ماه به «سوئز» کنونی رسید. اسکولاکس گزارش‌های کار خود را پس از بازگشت از مصر به داریوش بزرگ داد.


داریوش بزرگ به شوند اهمیت راه دریایی میان مصر و ایران دستور ساخت آب‌راهی میان دریای سرخ و دریای مدیترانه را از راه نیل در اواخر سده‌ی ششم پیش از میلاد داد تا کشتی‌های ایرانی بتوانند به راحتی از آن گذر کنند. سرپرستی ساخت این آبراه را مهندس «ارتاخه» از مهندسان ایرانی روزگار هخامنشی به دوش داشت. سنگ‌ نبشته‌های به دست آمده در این آب‌راه نشان می‌‌دهد که، پس از پایان کار هر بخش از این آب‌راه، ریزگان (:جزییات) کار بر سنگ نبشته (:حک) و در محل گذاشته می‌‌شد. داریوش شاه گوید: «من پارسی هستم، به همراهی پارسیان، مصر را گشودم، امر کردم این کانال را حفر کنند…از رودی که در مصر جاریست آن را نیل می‌نامند تا دریایی که از پارس بدان روند (خلیج فارس) این کانال حفر شد چنان که فرمان داده بودم و کشتی‌ها از این راه آبی از مصر به سوی سرزمین پارس روان شدند، چنانکه اراده من بود».


داریوش‌شاه برای گشایش کانال سوئز شاهزادگان و بلندپایگان بسیاری را فراخوانده بود. جشن یک سال پس از اتمام کار کانال در تابستان ۴۹۷ برگزار شد. داریوش همراه با جانشین خود خشایارشا سوار نخستین کشتی کاروان دریایی‌ شد که در کانال سوئز حرکت کردند. سپس کاروان دریایی‌ای که متشکل از ۲۴ کشتی بود پشت سر کشتی پرچمدار به سوی شرق به حرکت درآمد. داریوش با کشتی سه‌ردیفه پاروزن خود تا سوئز همراه آن‌ها بوده‌است.


داریوش به هنگام گشایش کانال سوئز با ۵۳ سال سن در اوج قدرت و توانایی بود. مصر در سال ۵۲۵ پیش از میلاد به دست کمبوجیه پسر و جانشین کوروش بزرگ ساتراپی ایران شد و تا سال ۴۰۴ پیش از میلاد (به مدت ۱۲۱ سال) یک ساتراپی (ایالت) ایران بود.


گزارش آن در کتاب «تاریک و روشن‌های مصر باستان» نوشته‌ی مصرشناس آلمانی «کارول میسلیویک» آمده است که این کتاب را دیوید لورتن به انگلیسی ترجمه و دانشکاه «کرنل» آمریکا آن را چاپ کرده است.



(منشور حقوق بشر)

‍ ‍ ☆سالروز نگارش منشور حقوق بشر☆


هفتم آبان ماه، سالگرد نگارش وثبت منشور حقوق بشر است که کوروش، شاه هخامنشى آن را پس از ورود به «بابل» و براى پشتیبانی از تیره های گوناگون این سامان بر لوحى گلین نوشت و چندسالی است که برای بزرگداشت جایگاه این شاه دادگستر ونام آور در ایران «روزکوروش» نام گرفته است.


منشور کورش که از سال ۵۳۸  پیش از میلاد به یادگار مانده است زمانی گمان می رفت که یکی از پادشاهان بابل آن را نگاشته است ولی پژوهش های درست باستان شناسی این منشور و اندیشه راستین آن را برگرفته از فرهنگ ایران دانسته و آنرا "منشورکورش بزرگ" نامیدند.


در منشور کورش، شهروندان برابر خوانده شده اند و در آن به پیشنهاد "کورش" پادشاه هخامنشى، دستور به آزادى اسیران داده شده و مرتوگان (:بشر) را در گزینش دین و آیین آزاد دانسته است.


در بخشی ازاین منشور چنین آمده: "ارتش بزرگ من بدون جنگ وارد بابل شد. نگذاشتم رنج و آزارى به مرتوها (:مردم) این شهر وسرزمین آن وارد آید. من براى صلح کوشیدم. برده دارى را برانداختم. به بدبختى آنان پایان بخشیدم. دستور دادم که همه مرتوها در پرستش خداى خود آزاد باشند و کسى آنان را آزار ندهد. فرمان دادم که هیچ کس هستی وزندگی را ازاهالى شهر نگیرد."


پس از برگردان این نوشته از لوح گلى منشور کورش،  در سال ۱۳۴۸ خورشیدى در گردهمایى حقوق دانان سراسر جهان در کنار آرامگاه کوروش در پاسارگاد، او را با شکوه ویژه ای،  نخستین بنیانگذار حقوق بشر در جهان نامیدند.


منشور کوروش در سال ۱۲۸۵ خورشیدى توسط هرمز رسام، باستان شناس آشورى- بریتانیایى، در منطقه بین النهرین کشف شد و هم اکنون در موزه بریتانیا نگهدارى مى شود. آرامگاه کوروش در بخش پاسارگاد در استان فارس به یادگار است که در فهرست آثار باستانى یونسکو به ثبت رسیده است.


گزینش ونگرش: موبدکورش نیکنام